آیا مورچه های کوچک می توانند ناقل میکروب باشند؟
مورچه ای که چند لحظه قبل روی زباله یا سطح آلوده حرکت کرده، ممکن است حالا درست کنار مواد غذایی شما باشد. اما آیا این یعنی همه مورچه ها خطرناک و بیماری زا هستند؟ در ادامه این مطلب از سایت رایاسم، بررسی می کنیم کدام مورچه ها می توانند ناقل میکروب باشند، کدام گونه ها ضرری ندارند و حضور آن ها چه خطراتی برای سلامت ما انسان ها دارد.
آیا مورچه ها واقعا ناقل بیماری هستند؟
پاسخ کوتاه این است که بعضی از مورچه ها می توانند میکروب ها را از یک محیط آلوده به محیط دیگر منتقل کنند ولی این موضوع به معنی بیماری زا بودن تمام مورچه ها نیست. مورچه مثل پشه، عامل بیماری را از طریق خون وارد بدن انسان نمی کند. نقش آن بیشتر شبیه وسیله ای است که آلودگی را جابه جا می کند.
به این نوع انتقال، «انتقال مکانیکی» گفته می شود. مگس ها و سوسک ها هم می توانند به همین شکل آلودگی را جابه جا کنند. بنابراین مورچه لزوما منبع اصلی میکروب نیست.
نکته مهم این است که پیدا شدن یک باکتری روی بدن مورچه، به تنهایی ثابت نمی کند که آن مورچه باعث بیماری یک فرد شده است. برای ایجاد بیماری باید مقدار کافی از میکروب زنده بماند، به غذا یا بدن انسان منتقل شود و شرایط لازم برای ایجاد عفونت را داشته باشد.
با این حال، مطالعات انجام شده روی مورچه های جمع آوری شده از بیمارستان ها و خانه ها نشان داده اند که بعضی از آن ها توانایی حمل باکتری ها و قارچ های مختلف را دارند. به همین دلیل حضور گسترده مورچه در آشپزخانه، بیمارستان، رستوران یا محل نگهداری غذا نباید نادیده گرفته شود.
مورچه ها چگونه میکروب ها را منتقل می کنند؟
بدن مورچه دارای پاها، موهای ریز و بخش های متعددی است که ذرات بسیار کوچک به آن ها می چسبند. مورچه پس از پیدا کردن غذا، با استفاده از مواد شیمیایی به نام فرومون مسیر را علامت گذاری می کند. مورچه های دیگر همان کلونی این مسیر را دنبال می کنند و به منبع غذا می رسند. به همین دلیل معمولا به جای یک مورچه، پس از مدتی ردیفی از مورچه ها دیده می شود. افزایش رفت و آمد میان لانه، محیط آلوده و مواد غذایی، احتمال جابه جایی آلودگی را بیشتر می کند.
مورچه ها می توانند ناقل چه میکروب هایی باشند؟
در بررسی های آزمایشگاهی، انواع مختلفی از باکتری ها و قارچ ها از سطح بدن مورچه های خانگی و بیمارستانی جدا شده اند. نوع میکروب به گونه مورچه، محل زندگی، وضعیت بهداشتی محیط و مسیر رفت و آمد آن بستگی دارد.
- سالمونلا: سالمونلا گروهی از باکتری هاست که می تواند از طریق آب یا غذای آلوده وارد بدن شود و باعث اسهال، تب، دل درد، تهوع و گاهی استفراغ شود. این باکتری بیشتر با مواد غذایی آلوده شناخته می شود.
- استافیلوکوک: باکتری های جنس استافیلوکوک در محیط و روی پوست انسان وجود دارند. بعضی از گونه های آنها بی ضرر هستند ولی برخی می توانند باعث عفونت پوستی، عفونت زخم یا مسمومیت غذایی شوند. جدا شدن استافیلوکوک از بدن مورچه های جمع آوری شده در بعضی مطالعات نشان می دهد که این حشرات می توانند در جابه جایی مکانیکی آن نقش داشته باشند.
- استرپتوکوک: استرپتوکوک اسم یک گروه بزرگ از باکتری هاست و تمام گونه های آن اثر یکسانی ندارند. برخی گونه ها بخشی از میکروب های طبیعی بدن هستند و بعضی دیگر می توانند باعث عفونت شوند.
علاوه بر این موارد، در مطالعات مختلف باکتری هایی مانند اشریشیا کلی، سودوموناس، کلبسیلا، پروتئوس، انتروباکتر و گونه های مختلف باسیلوس نیز از بدن برخی مورچه ها جدا شده اند. حواستان باشد که وجود این نام ها به معنی انتقال همیشگی بیماری توسط مورچه نیست و فقط نشان می دهد مورچه ها توانایی تماس با محیط های آلوده و جابه جایی عوامل میکروبی را دارند.
آیا موریانه هم ناقل بیماری است؟
موریانه ها به عنوان ناقل مهم بیماری های انسانی شناخته نمی شوند و خطر اصلی آن ها بیشتر خسارت به چوب، وسایل چوبی و بخش های سلولزی ساختمان است. حتی سم موریانه هم با سم مورچه کش فرق دارد. اگر با موریانه طرف هستید، می توانید سم مخصوص موریانه را از طریق سایت ما تهیه کنید و برای کنترل و از بین بردن آن اقدام کنید.
برای اینکه بتوانید مورچه و موریانه را از یکدیگر تفکیک و به درستی شناسایی کنید، لازم است به چند تفاوت ظاهری و رفتاری آن ها توجه داشته باشید. ما مهم ترین تفاوت های این دو حشره را در جدول زیر آورده ایم.
| ویژگی ها | مورچه | موریانه |
| شکل بدن | کمر باریک و بدن بخش بندی شده دارد. | بدن یکدست تر و بدون کمر باریک است. |
| شاخک ها | شاخک ها خمیده یا آرنجی هستند. | شاخک ها تقریبا صاف و مهره مانند هستند. |
| رنگ | معمولا قهوه‌ای، قرمز یا سیاه است. | اغلب سفید، کرم یا زرد کم رنگ است. |
| غذا | بسته به گونه، از مواد شیرین، غذایی و گاهی حشره می خورد. | بیشتر از چوب و سایر مواد حاوی سلولز تغذیه می کند. |
| حشرات بالدار | مورچه های بالدار، بال جلویی و عقبی اندازه متفاوتی دارد. | در موریانه های بالدار، چهار بال تقریباً هم اندازه هستند. |
کدام مورچه ها خطر بیشتری برای انسان دارند؟
خطر یک مورچه فقط به گونه آن بستگی ندارد. حتی یک گونه کم خطر اگر میان فاضلاب و مواد غذایی حرکت کند، می تواند از نظر بهداشتی مشکل ایجاد کند. اگر میکروب را جا به جا کنند می توانند باعث انتقال بیماری شوند.
مورچه فرعون
مورچه فرعون یکی از مهم ترین مورچه های مرتبط با محیط های داخلی است. این مورچه بسیار کوچک است و معمولا رنگ زرد روشن تا قهوه ای دارد.
مورچه آتشین (مورچه زنجبیل)
اهمیت اصلی مورچه آتشین بیشتر به نیش دردناک آن مربوط می شود. نیش این مورچه می تواند باعث سوزش، قرمزی، تورم و ایجاد ضایعه پوستی شود. در افراد حساس، احتمال واکنش آلرژیک شدید نیز وجود دارد.
بنابراین خطر مورچه آتشین با خطر مورچه فرعون یکسان نیست. مورچه فرعون بیشتر به دلیل حضور در محیط های داخلی و توانایی احتمالی در جابه جایی آلودگی اهمیت دارد ولی مورچه آتشین بیشتر به دلیل نیش و واکنش بدن شناخته می شود.
مورچه های ریز خانگی
هر مورچه ریزی که در خانه دیده می شود لزوما مورچه فرعون نیست. تشخیص گونه فقط بر اساس اندازه یا رنگ همیشه امکان پذیر نیست. در عکس زیر می توانید همه مورچه هایی که احتمال دارد در خانه ببینید را آورده ایم:
آیا گزش یا نیش مورچه خطرناک است؟ راه درمان
بسیاری از مورچه های خانگی یا انسان را نمی گزند یا گزش آنها مشکل جدی ایجاد نمی کند. بعضی گونه ها با آرواره گاز می گیرند و بعضی دیگر نیش می زنند یا ماده تحریک کننده ترشح می کنند.
واکنش معمول شامل قرمزی، خارش، سوزش، درد خفیف و تورم محدود است. شستن محل با آب و صابون، خودداری از خاراندن و استفاده از کمپرس سرد می تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
اگر تورم شدید صورت یا گلو، تنگی نفس، خس خس سینه، سرگیجه، ضعف ناگهانی، کهیر گسترده یا احساس بسته شدن راه تنفس ایجاد شد، فرد ممکن است دچار واکنش آلرژیک شدید شده باشد و باید فورا خدمات اورژانسی دریافت کند. برای نیش یا گزش مورچه نباید بدون نظر پزشک داروهای تزریقی یا درمان های تخصصی استفاده کرد.
همچنین اگر محل گزش به مرور قرمزتر و دردناک تر شد، چرک کرد، گرمای غیرعادی داشت یا با تب همراه شد، بهتر است پزشک آن را بررسی کند. این علائم ممکن است نشانه عفونت ثانویه پوست باشند، به خصوص اگر محل گزش مرتب خاریده شده باشد.
سخن آخر
پس مورچه ها بدن خود را مرتب تمیز می کنند و بعضی از گونه ها مواد ضد میکروبی هم تولید می کنند. با این حال، این ویژگی به معنی استریل بودن بدن آن ها نیست.
برای کنترل مورچه ها معمولا از طعمه، سم مورچه کش یا پودر استفاده می شود. هیچ سم مورچه ای را نباید بدون توجه به دستور سازنده استفاده کرد. مقدار بیشتر همیشه به معنی اثر بهتر نیست و حتی می تواند برای افراد خانه، حیوانات خانگی یا محیط خطر ایجاد کند.
برای مشاهده و خرید سم مورچه می توانید به محصولات رایاسم مراجعه کنید و بر اساس شرایط خانه، محصول مناسب را انتخاب کنید. دستور درج شده روی بسته بندی را کامل بخوانید و سم را فقط در مقدار و محل توصیه شده به کار ببرید. کنترل درست کلونی، احتمال بازگشت دوباره مورچه ها را بسیار کمتر از کشتن چند مورچه قابل مشاهده می کند.
سوالات متداول
- آیا مورچه از طریق گزش بیماری منتقل می کند؟
بیشتر نگرانی درباره مورچه های خانگی به حمل مکانیکی آلودگی مربوط است، نه انتقال بیماری از طریق گزش.
- آیا مورچه داخل قند و شکر خطرناک است؟
وجود یک مورچه در ظرف قند لزوما باعث بیماری نمی شود ولی ظرف باید تخلیه یا بررسی شود.
- آیا سرکه یا مواد خانگی لانه مورچه را از بین می برند؟
بله سرکه و شوینده می توانند مسیر بویایی مورچه ها را تا حدی پاک کنند ولی معمولا ملکه و کلونی پنهان را از بین نمی برند.
