چگونه شپش را از سر کودکمان پاک کنیم؟
دیدن آن موجودات ریز و سفید در لابلای موهای فرزندتان احتمالاً شما را هم شوکه کرده است؛ اما قبل از هر چیز، نفس عمیقی بکشید و بدانید که شما تنها نیستید. شپش سر هیچ ارتباطی به تمیز بودن یا نبودن خانه شما ندارد و یک اتفاق کاملاً رایج در سنین کودکی است.
ما در رایاسم خوب می دانیم که سلامت و آرامش فرزندتان چقدر برای شما حیاتی است، به همین خاطر در این مقاله قرار است خیلی ساده و کاربردی به شما بگوییم که چگونه شپش را از سر کودکمان پاک کنیم؟ تا بدون دردسر و با انتخاب درستِ سم شپش و روش های خانگی، این کابوس کوچک را تمام کنید.
اگر دوست دارید یک بار برای همیشه خیالتان از بابت موهای کودکتان راحت شود، در ادامه این مطلب با ما همراه باشید تا قدم به قدم مسیر درمان را پیش ببریم.
شپش سر اصلاً چیست و چطور سر از خانه ما در می آورد؟
قبل از اینکه به فکر جنگ با این موجودات بیفتید، بد نیست بدانید با چه چیزی طرف هستید. شپش سر، یک حشره بسیار ریز، بدون بال و خون خوار است که برخلاف تصور خیلی ها، نه می پرد و نه پرواز می کند؛ بلکه فقط خیلی سریع می دود! این حشره تمام عمرش را لابلای موهای انسان می گذراند و از پوست سر تغذیه می کند.
چرخه زندگی: از تخم تا حشره بالغ
شپش ها خیلی سریع تر از چیزی که فکرش را بکنید خانواده تشکیل می دهند! داستان از یک تخم (رشک) شروع می شود که محکم به ساقه مو می چسبد. بعد از حدود ۷ تا ۱۰ روز، این تخم ها باز می شوند و نوزادانی به نام نیمف بیرون می آیند. این نوزادان هم طی یک هفته بالغ شده و آماده تخم گذاری مجدد می شوند. اگر جلوی این چرخه را نگیرید، در عرض مدت کوتاهی با یک جمعیت زیاد در سر کودک مواجه می شوید.
این مهمان ناخوانده چطور منتقل می شود؟
شاید بپرسید: «بچه من که همیشه تمیز است، پس از کجا گرفت؟» واقعیت این است که شپش ها استادِ جابه جایی هستند. راه های اصلی انتقال این ها عبارتند از:
- تماس مستقیم سر با سر: شایع ترین راه است. وقتی بچه ها موقع بازی یا عکس سلفی گرفتن سرهایشان را به هم نزدیک می کنند، شپش به راحتی از یک مو به موی دیگر می خزد.
- لوازم شخصی مشترک: استفاده از برس، تل سر، کلاه، شال گردن یا حتی بالش مشترک، مثل یک پل هوایی برای انتقال شپش عمل می کند.
- محیط های تجمعی: مهدکودک ها و مدارس، بهشتِ انتقال شپش هستند؛ چون بچه ها در این محیط ها بیشترین تماس نزدیک را با هم دارند.
یادتان باشد: شپش نه از حیوانات خانگی به انسان منتقل می شود و نه می تواند از روی فرش یا مبل به سمت شما جهش کند؛ آن ها فقط به دنبال گرمای سر انسان هستند.
از کجا مطمئن شویم که پای شپش در میان است؟
تشخیص زودرنگ شپش، چگونه شپش را از سر کودکمان پاک کنیم؟ نصف راهِ درمان است. اما مشکل اینجاست که این موجوداتِ زبل، خودشان را خیلی خوب لابلای موها مخفی می کنند. برای اینکه بفهمید آیا واقعاً فرزندتان درگیر شده یا نه، به این نشانه ها دقت کنید:
۱. علائمی که فرزندتان به شما می گوید
- خارش شدید: اولین و واضح ترین نشانه است. ترشحات دهان شپش موقع تغذیه باعث حساسیت پوست سر و خارش می شود؛ مخصوصاً پشت گوش ها و پشت گردن.
- احساس حرکت روی سر: بعضی بچه ها می گویند انگار چیزی دارد روی سرشان راه می رود یا قلقلکشان می دهد.
- بی خوابی و کلافگی: شپش ها در تاریکی فعال ترند، به همین خاطر ممکن است خواب کودک مختل شود.
۲. چطور تفاوت رشک (تخم شپش) را با شوره سر تشخیص دهیم؟
این بزرگترین چالش والدین است! خیلی ها شوره یا پوسته سر را با تخم شپش اشتباه می گیرند و بی دلیل نگران می شوند. برای اینکه کلاه سرتان نرود، این تست ساده را انجام دهید:
- تست فوت یا تکان دادن: شوره سر خیلی راحت با یک فوت یا تکان دادن دست از مو جدا می شود و می افتد. اما رشک مثل چسب دوقلو به ساقه مو چسبیده است! شما باید با ناخن آن را بگیرید و تا انتهای مو بکشید تا جدا شود.
- شکل ظاهری: شوره معمولاً سفید و نامنظم است، اما رشک ها بیضی شکل، براق و مایل به قهوه ای یا زرد هستند و همگی تقریباً یک شکل دارند.
- مکان قرارگیری: شوره در کل سر پخش است، اما رشک ها معمولاً در فاصله خیلی نزدیک به پوست سر (کمتر از یک سانتی متر) چسبیده اند، چون برای زنده ماندن به گرمای پوست سر نیاز دارند.
یک ترفند حرفه ای: برای تشخیص قطعی، موهای کودک را کمی خیس کنید و با یک شانه دندانه ریز روی یک دستمال سفید شانه بزنید. اگر موجودات متحرک یا دانه های بیضی شکلِ چسبنده را روی دستمال دیدید، وقت آن است که آستین ها را بالا بزنید.
نقشه راه گام به گام برای خداحافظی با شپش
برای اینکه درمان را یک بار و برای همیشه تمام کنید، این مسیر سه مرحله ای را با دقت انجام دهید:
گام اول: انتخاب یک سلاح مناسب (سم شپش و لوسیون)
اولین قدم این است که به سراغ یک محصول تخصصی بروید. استفاده از شامپوها و لوسیون های مخصوص یا همان سم شپش استاندارد که در سایت رایاسم هم درباره آن ها صحبت کرده ایم، سرعت درمان را چند برابر می کند. این محصولات معمولاً با فلج کردن سیستم عصبی شپش یا مسدود کردن راه های تنفسی شان، آن ها را از پا در می آورند.
- نکته طلایی: حتماً طبق دستورالعمل روی بسته بندی عمل کنید؛ نه بیشتر و نه کمتر!
گام دوم: معجزه شانه زدن (مهم ترین بخش درمان)
خیلی ها فکر می کنند فقط با زدن شامپو کار تمام است، اما سخت در اشتباهند! شامپو ممکن است حشره را بکشد، اما تخم ها (رشک ها) خیلی پوست کلفت تر از این حرف ها هستند.
- یک شانه دندانه ریز فلزی تهیه کنید.
- موها را به نرم کننده یا روغن زیتون آغشته کنید تا لیز شوند.
- موها را به دسته های کوچک تقسیم کنید و از کف سر تا انتهای ساقه را شانه بزنید.
- بعد از هر بار شانه زدن، شانه را با یک دستمال سفید تمیز کنید تا ببینید چه خبر است. این کار را تا زمانی که دیگر هیچ رشک یا شپشی روی دستمال نبینید ادامه دهید.
گام سوم: تکرار، تکرار و باز هم تکرار!
بزرگترین اشتباه والدین این است که بعد از یک بار درمان، همه چیز را رها می کنند. یادتان هست گفتیم تخم ها ۷ تا ۱۰ روز طول می کشد تا باز شوند؟ حتی اگر بهترین سم شپش را هم استفاده کرده باشید، ممکن است یک تخم جان سالم به در برده باشد. بنابراین، ۸ تا ۹ روز بعد از اولین درمان، حتماً تمام مراحل را دوباره تکرار کنید تا نوزادانی که تازه از تخم درآمده اند، قبل از اینکه بالغ شوند و دوباره تخم گذاری کنند، از بین بروند.
درمان های خانگی؛ خوب، بد، زشت!
در کنار محصولات تخصصی، روش هایی مثل استفاده از سرکه (برای شل شدن چسب رشک ها) یا روغن زیتون (برای خفه کردن شپش های بالغ) می توانند کمک کننده باشند. اما خواهش می کنم سمت روش های خطرناکی مثل استفاده از نفت، بنزین یا سموم کشاورزی نروید! این کارها نه تنها شپش را درمان نمی کنند، بلکه آسیب های جدی و جبران ناپذیری به پوست سر و سلامت فرزندتان می زنند.
مطالب دیگر ما: پیشنهاد می کنیم مقاله”انتخاب آیا نیش رتیل خطرناک است؟” را نیز مطالعه فرمائید.
پاکسازی خانه؛ وسواس یا واقعیت؟
وقتی متوجه وجود شپش می شوید، اولین فکری که به سرتان می زند احتمالا شستن تمام فرش ها، پرده ها و ضدعفونی کردن کل خانه است. اما یک خبر خوب برایتان دارم: شپش ها بدون خون انسان و گرمای پوست سر، نهایتاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت زنده می مانند. آن ها نه بال دارند که پرواز کنند و نه پاهایشان جوری است که روی فرش و مبل زندگی کنند. پس لازم نیست خانه را به پادگان تبدیل کنید!
به جای شست وشوی بی رویه، این چند قدم هوشمندانه را بردارید:
۱. لباس ها و ملحفه ها: عملیات دمای بالا
فقط سراغ وسایلی بروید که در ۴۸ ساعت گذشته مستقیماً با سر کودک در تماس بوده اند. روبالشی ها، ملحفه ها، کلاه، شال گردن و لباس های یقه دار را جمع کنید و با آب گرم (حدود ۶۰ درجه سانتی گراد) بشویید. اگر خشک کن دارید، ۲۰ دقیقه حرارت بالا کار را تمام می کند.
۲. اسباب بازی های پشمالو: قرنطینه در کیسه زباله!
اگر فرزندتان عروسک پشمالویی دارد که بدون آن نمی خوابد و نمی توانید آن را بشویید، اصلاً نگران نباشید. عروسک را داخل یک کیسه زباله پلاستیکی بگذارید، درش را محکم گره بزنید و ۱۰ تا ۱۴ روز کنار بگذارید. با این کار، هر شپشی که داخل آن باشد از گرسنگی از بین می رود.
۳. برس و لوازم مو: حمام آب داغ
تمام شانه ها، برس ها و گل سرهای استفاده شده را به مدت ۱۰ دقیقه در آب خیلی داغ (نه جوش که پلاستیک را ذوب کند!) قرار دهید تا کاملاً ضدعفونی شوند.
۴. فرش و مبل: فقط جاروبرقی
نیازی به قالیشویی نیست! فقط قسمت هایی که کودک روی آن ها دراز کشیده (مثل مبل یا فرش جلوی تلویزیون) را با یک جاروبرقی معمولی بکشید. این کار برای جمع کردن تارهایی مویی که ممکن است رشک به آن ها چسبیده باشد، کافی است. کیسه جاروبرقی را هم بعد از اتمام کار دور بیندازید.
یک نکته صادقانه: وقت و انرژی تان را بیشتر از آنکه صرف سابیدن در و دیوار کنید، برای شانه زدن موهای کودک بگذارید. منبع اصلی مشکل روی سر است، نه روی فرش!
اشتباهات رایج در درمان شپش که باعث بازگشت آن می شود.
گاهی اوقات والدین همه کارها را انجام می دهند، اما باز هم بعد از دو هفته می بینند که شپش ها برگشته اند. اینجاست که آدم کلافه می شود و فکر می کند حتماً این موجودات رویین تن هستند! اما واقعیت این است که معمولاً چند اشتباه کوچک ولی حیاتی در روند درمان باعث این اتفاق می شود.
بیایید با هم روراست باشیم؛ اگر نمی خواهید زحماتتان هدر برود، این اشتباهات را مرتکب نشوید:
۱. توقف درمان درست در یک قدمی پیروزی!
بزرگترین اشتباه این است که به محض اینکه دیگر شپش زنده ای روی سر ندیدید، درمان را رها کنید. یادتان باشد که «رشک ها» (تخم ها) بمب های ساعتی هستند. اگر حتی دو تا تخم لابلای موها جا بماند، چند روز بعد باز می شوند و روز از نو، روزی از نو! حتماً درمان را طبق بازه زمانی که در بخش های قبل گفتیم (معمولاً ۷ تا ۱۰ روز بعد) تکرار کنید.
۲. اعتمادِ بیش از حد به شامپو و سم شپش
بسیاری از والدین فکر می کنند سم شپش معجزه می کند و قرار است تمام تخم ها را هم از بین ببرد. اما حقیقت این است که سخت ترین پوسته در طبیعت متعلق به تخم شپش است! شامپو حشره بالغ را می کشد، اما برای خارج کردن تخم ها، هیچ راهی جز شانه زدن دقیق و دستی وجود ندارد. اگر شانه فلزی دندانه ریز را کنار بگذارید، شکست می خورید.
۳. استفاده از مقدار کمی دارو یا سم
بعضی ها برای اینکه پوست سر کودک آسیب نبیند، مقدار خیلی کمی از لوسیون یا شامپو را استفاده می کنند. این کار باعث می شود شپش ها نه تنها نمیرند، بلکه نسبت به آن دارو مقاوم شوند! موها باید کاملاً به محصول آغشته شوند تا هیچ راه فراری باقی نماند.
۴. درمان نکردن هم زمانِ اعضای خانواده
شپش تعارف ندارد! اگر فرزندتان مبتلا شده، به احتمال زیاد شما یا بقیه اعضای خانواده هم در معرض خطر هستید. اگر فقط سر کودک را درمان کنید و خودتان ناقلِ بی علامت باشید، دوباره شپش را به او هدیه می دهید! پس وقتی عملیات را شروع میکنید، سر همه اعضای خانواده را با دقت چک کنید.
۵. خجالت کشیدن و اطلاع ندادن به مدرسه
این یکی از آن اشتباهاتی است که باعث می شود یک چرخه بی پایان در مهدکودک یا مدرسه شکل بگیرد. اگر به معلم یا والدین دوستان نزدیکِ فرزندتان اطلاع ندهید، کودک شما بعد از درمان، دوباره از همان دوستی که هنوز درگیر است، شپش می گیرد. خجالت را کنار بگذارید؛ این یک مشکل سلامتی ساده است، نه یک لکه ننگ!
جمع بندی: آرامش را به خانه برگردانید
خلاص شدن از شر شپش سر شاید در نگاه اول مثل یک نبرد تمام نشدنی به نظر برسد، اما با کمی حوصله و استفاده از مسیر درستی که با هم بررسی کردیم، کاملاً امکان پذیر است. مهم ترین نکته این است که به جای روش های غیرعلمی و خطرناک، به دنبال راهکارهای مطمئن باشید.
ما در سایت رایاسم تلاش می کنیم با ارائه دانش صحیح و معرفی بهترین راه های مقابله با آفات خانگی، در این مسیر کنار شما باشیم. یادتان باشد که کلید پیروزی شما، ترکیبِ استفاده از یک سم شپش باکیفیت و استمرار در شانه زدن است. با رعایت نکات پیشگیرانه، این آخرین باری خواهد بود که نگران این موجودات ریز هستید.
سوالات متداول
-
آیا شپش سر می تواند باعث بیماری خاصی در کودک شود؟
خیر، شپش سر ناقل هیچ بیماری عفونی خطرناکی نیست؛ تنها مشکل اصلی، خارش شدید و احتمال ایجاد زخم های سطحی ناشی از ناخن زدن به پوست سر است که با درمان سریع برطرف می شود.
-
بهترین زمان برای چک کردن مجدد سر کودک چه وقتی است؟
بهترین زمان، ۸ تا ۹ روز بعد از اولین درمان است. در این بازه، اگر تخمی باقی مانده باشد باز شده و شما می توانید قبل از اینکه این نوزادان بالغ شوند و دوباره تخم گذاری کنند، آن ها را از بین ببرید.
-
آیا کوتاه کردن موی کودک برای درمان ضروری است؟
اصلاً! شپش روی ساقه مو زندگی می کند، نه ریشه. کوتاه کردن مو شاید شانه زدن را کمی راحت تر کند، اما با استفاده از شانه های مخصوص و لوسیون های استاندارد، می توانید بدون کوتاه کردن حتی یک سانت از موهای فرزندتان، او را کاملاً درمان کنید.
